• Loading...
Chào mừng bạn đến với Trang thông tin điện tử huyện Mù Cang Chải - tỉnh Yên Bái
 

Thư viện hình ảnh

Lượt truy cập

website counter
Nét độc đáotrong cách làm Bánh dầy của người Mông Mù Cang Chải

Ngày xuất bản: 07/01/2021 1:55:00 CH
Lượt đọc: 1206

 Mỗi khi tết đến xuân về người Việt Nam ta nói chung và dân tộc Mông vùng cao Mù Cang Chải nói riêng như chạy đua với thời gian, tạm gác lại việc đồng áng, nương rẫy, để chuẩn bị công việc vui đón tết, trong rất nhiều việc cần phải làm trước khi đón tết, mỗi dân tộc, mỗi vùng miền lại có chung một điểm là chuẩn bị các vật phẩm bày lên ban thờ để cúng tổ tiên và đón năm mới. Một vật phẩm không thể thiếu được trong ngày tết của người Mông là chiếc Bánh dầy, người Mông nơi đây vẫn giữ được nét độc đáo trong cách làm chiếc Bánh dầy thơm ngon, dẻo, mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc mình.

Một điểm chung là nguyên liệu chính để làm Bánh dày là từ gạo nếp, phải là gạo nếp mới được thu hoạch (vụ mùa) thì Bánh dày càng dẻo, càng ngon hơn. Công việc làm Bánh dày ở miền xuôi chỉ cần một người làm thường là phụ nữ đảm nhiệm từ khâu chọn gạo, vo gạo, ngâm gạo, rồi đồ xôi chính, rồi giã (Các hộ kinh doanh làm số lượng nhiều thì dùng máy để giã bánh), lặn thành những chiếc bánh. Bánh dầy miền xuôi thường làm thành hai loại, một loại sau khi giã thì nặm thành những chiếc bánh không nhân hình tròn, độ mỏng vừa phải, to gần bằng miệng bát ăn cơm, khi ăn thường là kẹp ở giữa có một lát giò lụa mỏng (Giò thịt lợn, hoặc giò thịt bò); loại thứ hai là bên trong có nhân đỗ xanh có thêm đường để nhân đỗ có thêm độ ngọt. Nhưng cách làm Bánh dày (Tiếng địa phương gọi là Pá) của dân tộc Mông ở vùng cao Mù Cang Chải vẫn giữ được cách làm bánh truyền thống của cha ông để lại hằng trăm năm đòi hỏi rất cầu kỳ từ khâu chọn thóc để giã thành gạo phải là thóc mới của vụ vừa thu hoạch xong, phơi khô rồi xát thành gạo, vo gạo, ngâm gạo, đồ xôi (đồ xôi được làm bằng thùng gỗ) mỗi lần đồ xôi thường là 10 -15 kg gạo cho một lần giã bánh, công việc này do người phụ nữ đảm nhiệm, khi mùi thơm của gạo nếp bốc lên ra lan tỏa trong không gian trong cả ngôi nhà, những ai ở ngoài nhà hay đi ngang quan nhà, thậm chí ở cuối bẩn cũng cảm nhận được mùi thơm của gạo nếp là lúc xôi đã chín bắt đầu cho công đoạn thứ  hai đó là gĩa bánh. Người Mông có bộ đồ giã bánh rất độc đáo, thường là vài ba hộ gia đình mới có một bộ đồ giã bánh dầy, gồm có một cái máng (Tiếng địa phương gọi là Đăng Túa Pá) nghĩa là cái máng để giã bánh, được làm từ cây gỗ gạo phần thân cây sát gốc cây vì gỗ gạo không có mùi để không làm ảnh hưởng để hương vị của bánh dầy, cũng có thể là từ cây gỗ Pơ mu. Máng để giã bánh dài khoảng 1,5 m được đục, khoét thành lòng máng dài 1,2m, rộng 0,6m, sâu 0,3m, với lòng máng gỗ như vậy thì chiếc chày (Tiếng địa phương gọi là Cừ Túa Pá) để giã bánh cũng rất độc đáo được làm bằng gỗ chắc, nặng (Như cái vồ đập đất dưới xuôi) chày dài 0,6 m hai đầu tròn, đường kính 10 đến 13cm; ở giữa chày được tra một cái cán gỗ để cầm khi giã, cán dài tới 1,2m.

Cách thức giã bánh dầy của người Mông quả thực vô cùng độc đáo, đây là công đoạn quan trọng nhất để chiếc bánh có dẻo, có nhiễu, có mịn hay không chính là công đoạn này. Vì vậy, việc giã bánh như một sự phân công lao động do người đàn ông đảm nhiệm thưởng là thanh niên có sức khỏe trong gia đình. Việc giã bánh dầy không đơn thuần là chỉ để giã không thôi mà thể hiển tinh thần đoàn kết các thành viên trong gia đình, thể hiện sức mạng của người đàn ông, thể hiện sự phối hợp nhịp nhàng để giã bánh vì giã bánh dầy ít nhất là hai người cũng giã, thậm chí còn có người giã thay khi người đang giã bánh cảm thấy mệt (Có trường hợp bốn người đàn ông cũng giã). Khi xôi chín được đổ nhanh ra máng hai người mỗi người cầm một các chày mà cầm cả hai tay khi giã, khi giã mỗi người đứng một bên đối diện nhau, giã nhanh, rứt khoái, người này giã xuống vừa nhấc chày lên người kia đã giã xuống đúng chỗ, vừa giã vừa lấy chày đẩy bánh vào giữa máng, cứ như vậy trong vòng 20 phút giã liên tục không nghỉ mới xong được một mẻ bánh.

Công đoạn tiếp theo để nặm thành chiếc bánh mà Bánh dầy của người Mông lại vừa dầy (khoảng 5cm), vừa to, tròn trịa, lại đẹp về thẩm mỹ dường như là công việc của người phụ nữ. Do vậy, việc nặm thành những chiếc bánh cũng cần phải nhanh nhẹn, khéo léo, nếu chậm bánh sẽ khô khó làm hơn. Một điều hết sức thú vị ở khâu nặm thành bánh vì gạo nếp sau khi giã thì rất dẻo, nhiễu dễ dính vào tay, để nặm bánh dễ hơn, người Mông lấy lòng đỏ trứng gà cho vào bát trước khi nặm một các bánh thì xòa một chút lòng đỏ trứng gà lên lòng hai bàn tay vừa dễ làm và chất dinh dưỡng từ lòng đỏ trứng gà thấm vào bánh càng làm cho bánh dầy có hương vị độc đáo, mỗi mẻ bánh được giã như vậy chỉ làm được 12 chiếc bánh. Như phần trên nói về bánh dày ở miền xuôi khi ăn thì ăn kẹp với giò, hoặc bánh dày nhân đỗ xanh ngọt, thì khi thưởng thức Bánh dầy của người Mông cũng có nét tương đồng với Bánh chưng khi mới luộc xong nếu ăn ngay bánh thường chưa ngon phải được ép trong mấy tiếng, thì Bánh dầy của người Mông cũng vậy, để mấy tiếng sau, bánh được thái thành những lát vừa phải, vừa miệng ăn không thôi đã cảm nhận hương vị thơm ngon của gạo nếp, vừa dẻo, vữa nhiễu, lại ngậy của vị lòng đỏ trứng gà. Nhưng thưởng thức Bánh dầy vừa độc đáo vừa ngon và trở thành văn hóa ẩm thực mang đậm bản sắc của dân tộc Mông chính là Bánh dầy chấm với mật ong rừng, mới cảm nhận được hết vị dẻo thơm ngon của Bánh dầy hòa quện với vị ngọt mát của mật ong tạo lên hương vị rất đặc trưng đến tuyệt vời, người ăn cảm thấy no chứ không thấy chán.

Do được làm từ gao nếp tan mà là gạo nếp tan xã Cao Phạ thơm ngon nức trời, lại được giã cầu kỳ đến như vậy, Bánh dầy người Mông có thể để lâu tới nửa tháng, lúc đó bánh cứng lại dùng dao thái thành từng miếng cũng rất khó thế mà chỉ cầm cời than cháy đỏ hồng trong bếp củi ra dựng chiếc Bánh dày để nướng lại chỉ vài phút thôi chiếc Bánh dầy bên ngoài hơi vàng một chút, bên trong lại mềm dẻo như vừa giã xong, mọi người lại thương thức với tất cả hương vị thơm ngon, nóng giòn của Bánh dày.

Cảnh sắc đất trời như đang chuyển mình, những tia nắng hang của ngày đông tháng giá đang dần lui, tiết trời khí hậu ấm áp hơn, cây cối bắt đầu chồi nảy lộc, những cách hoa Tớ rầy cùng hoa đào phai trên các triền đồi bắt đầu khoe sắc và nhịp điệu tiếng chày giã Bánh dầy thậm thình vang lên trên các bản làng người Mông đón mừng năm mới, mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi./.  

                                                                                   Gia Nghĩa

                                                                  BTG Huyện ủy Mù Cang Chải

 

Bản đồ huyện Mù Cang Chải

Thư viện Video

chương trình phát thanh 02.03.2021

Chương trình phát thanh 01/3/2021

Chương trình phát thanh 28.2.2021